Białe złoto, żywiciel archipelagu, sól morska z wyspy Pag to coś więcej niż tylko przyprawa. To historia ludzi, którzy od ponad tysiąca lat żyją w rytmie wyznaczanym przez morze, słońce i wiatr. Solana Pag to miejsce, gdzie tradycja spotyka się z nowoczesnością, a zwiedzając tutejsze muzeum soli odkryjemy historię o bogactwie, które ukształtowało losy całego regionu.
Tysiącletnia tradycja produkcji soli
Wyspa Pag, położona w północnej Dalmacji, od wieków była związana z produkcją soli. Pierwszy oficjalny zapis o wydobyciu soli pochodzi z 999 roku, ale badacze przypuszczają, że tradycja ta sięga jeszcze czasów rzymskich, a nawet wcześniej. Warunki naturalne wyspy – płytkie zatoki z nieprzepuszczalnym, mulistym dnem, duża liczba słonecznych dni w roku oraz regularnie wiejące wiatry – stworzyły idealne środowisko do naturalnej produkcji soli.
W czasach, gdy sól była na wagę złota, wyspa Pag stała się strategicznym terenem, o który przez wieki toczyły się zacięte walki między Chorwatami, Węgrami i Wenecjanami. Kiedy w 1409 roku Wenecja przejęła kontrolę nad wybrzeżem Dalmacji, na Pagu istniało kilka salin.
Wenecja, chcąc lepiej kontrolować produkcję i dystrybucję soli, zamknęła wszystkie saliny na wschodnim wybrzeżu Adriatyku z wyjątkiem tej na wyspie Pag, łącznie z Solaną Nin i Solaną Ston. Z całej wyprodukowanej soli 70% zabierała Republika Wenecka.
Solana Pag – największy producent soli w Chorwacji
Dziś Solana Pag jest największym producentem soli morskiej w Chorwacji, a jej działalność opiera się na tysiącletniej tradycji. Około 25 lat temu tradycyjny sposób produkcji soli przez naturalną ewaporację został zastąpiony nowoczesną technologią, kiedy w miejscowości Svilno, 5 km na południe od miasta Pag, zbudowano fabrykę soli.
Woda morska w chorwackiej części Adriatyku ma zasolenie 3,5 stopnia Baumé, co oznacza, że 1 m³ wody morskiej zawiera około 30 kg soli morskiej. Poza solą, woda morska zawiera 50 różnych minerałów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka.
REKLAMA
Obecnie Solana Pag wraz ze swoimi basenami i parownikami rozciąga się na powierzchni około 2 milionów m², a jej roczna produkcja wynosi około 30 000 ton. Dzięki tej imponującej skali produkcji, wyspa Pag dostarcza dwie trzecie całkowitej produkcji soli w Chorwacji.
Muzeum soli – ożywiona historia
Podczas naszej wizyty na wyspie Pag w 2024 roku, szczególnie zaciekawiło nas Muzeum Soli, mieszczące się w starym magazynie soli w mieście Pag. To miejsce, które opowiada historię soli i jej znaczenia dla mieszkańców wyspy przez wieki.
Muzeum mieści się w jednym z zabytkowych magazynów soli, które były używane jeszcze w czasach panowania Wenecjan w średniowieczu. Stała wystawa soli podzielona jest na dwie części. Pierwsza to spacer po muzeum z przewodnikiem, podczas którego można zobaczyć narzędzia używane do wydobycia soli przez wieki, stare dokumenty, fotografie i model saliny. Druga część to projekcja krótkiego filmu o produkcji soli na przestrzeni dziejów, dostępnego w językach chorwackim i angielskim.
Ekspozycja obejmuje eksponaty w postaci obrazów, fotografii, produktów solnych, narzędzi i modeli basenów solnych. Muzeum w unikalny sposób przedstawia dawne życie mieszkańców miasta Pag, które było ściśle związane z produkcją słynnej paškiej soli.
Muzeum oferuje także możliwość zakupu pamiątek, w tym różnych rodzajów soli. Warto sięgnąć po kwiat soli (fleur de sel), który jest najwyższej jakości solą. Powstaje on w procesie parowania wody morskiej w płytkich basenach solnych, gdy na powierzchni tworzą się pierwsze kryształy, które są ręcznie zbierane. Kwiat soli zawiera więcej wapnia i magnezu niż zwykła sól.
REKLAMA
Paški solar
W 2021 roku przed budynkiem muzeum soli ustawiono pomnik o nazwie „Paški solar”, przedstawiający pracownika saliny. Rzeźba autorstwa Tomislava Kršnjaviego została odlana w Odlewni Ujević w Zagrzebiu i stanowi hołd dla wielowiekowej tradycji produkcji soli na wyspie.
